عشق برای دوختن زخمها کافیست

راهنمای کتاب/ «ماهیان خاکزی»؛ رضا جمالی حاجیانی؛ چشمه

عشق برای دوختن زخمها کافیست

ناهید آهنگری؛ 28 اردیبهشت 1395

«ماهیان خاکزی»
سروده: رضا جمالی حاجیانی
ناشر: چشمه، چاپ اول ۱۳۹۴
۱۰۰ صفحه، ۸۰۰۰ تومان

شما میتوانید کتاب «ماهیان خاکزی» را تا یک هفته پس از معرفی با ۱۰ درصد تخفیف از فروشگاه اینترنتی شهر کتاب آنلاین خرید کنید.

*****

مجموعه شعر «ماهیان خاکزی» دومین مجموعه شعر رضا جمالی حاجیانی است که در قالب مجموعه جهان تازه شعر به همت نشر چشمه منتشر شده است. این مجموعه دومین مجموعه شعر جمالی حاجیانی بعد از کتاب «چند ورقه مه» میباشد که به مراتب در اثر جدید این شاعر جنوبی تجربههای نوتر و متفاوتتری نسبت به مجموعه شعر اول وی میبینیم.

«ماهیان خاکزی» شامل دو دفتر به نامهای «رگی از دریا» و «یا در، دریا، یا خانه یا جنوب» است که مجموعا حدود چهل و دو شعر را تشکیل میدهد. دفتر اول حجم اغلب اشعار را مضامینی عاشقانه دربرمیگیرد که حال و هوایی فراقی دارد و در راستای شعرهای عاشقانه کتاب اول این شاعر است. اما در مجموعه دوم شاعر به سراغ مضامینی اجتماعی تر با محوریت وطن، جنوب و انسان و... میرود. صداقت، سادگی و صمیمیت نگاه شاعر به سوژه را میتوان بارزترین ویژگی این اثر دانست که شاید این گونه آثارِ همراه با سادگیها و دور بودن از تکلف زبانی و بازیهای زبانی معمول شاعران دهه هفتاد و بعد از آن بیشتر بتواند با مخاطب سختگیر شعر امروز ایران ارتباط برقرار کند.

رضا جمالی حاجیانی متولد سال ۱۳۵۷، متولد شهر کاکی از توابع شهرستان دشتی و ساکن بوشهر فارغالتحصیل رشتهی مدیریت است. مجموعه شعر «چند ورقه مه» وی به عنوان اثر برگزیدهی جایزهی «گام اول» در سال ۱۳۹۱ انتخاب شد.
زبان در آثار جمالی حاجیانی ابزاری است برای انتقال پیام در راستای بیان عواطف شاعر و هدف شاعر، خارج از زبان به سوی بیان تجربههایی ناب از کشف لحظههایی شاعرانه سوق پیدا میکند. به گونهای که ما در این اثر با تصویرسازیها و استعارههایی نو روبهروییم: «گورخری است جهان/ که میان شب و روز خود میدود/ و تردید/ با خیز یوزپلنگی گرسنه در پی اوست...» یا در این سطور: «لاک پشتها در گور به دنیا میآیند/ پروانهها در کفن/ و صدفها در تابوت عمر میگذرانند...»

شاعر در جای جای اشعار خود سعی دارد با پیوند تضادها در دنیای ممکن شعر، نگاهی متفاوت به تجربههایی چون عشق، رنج، مرگ و زندگی را در اجرایی سرشار از سادگی و بی پیرایگی ارائه کند. به عنوان نمونه شاعر در اولین شعر این مجموعه با عنوان «آداب سر بریدن معشوق»، تجربه عاطفی یک عشق نافرجام را با تصاویری خشونت آمیز از بریدن سر معشوق پیوند میزند و سکانسی مدرن از یک تجربه عاشقانه در دنیایی لبریز از درد و خشونت سرد را به تصویر میکشد اما در عمق این خشونت هنوز آن نگاه رمانتیک و پر احساس عاشق به معشوق چون جوهرهای ازلی و ابدی در سطر سطر این شعر موج میزند:

از پشت سر ببرید
که چشم ندوزید در چشمش
در چشمهای معشوق
هنگام ذبح
گلههای آهو رم میکنند
و در درههای تاریک فرو میافتند
هنگام ذبح
آهسته در گوشش نجوا کنید: دوستت دارم
همیشه داشتهام
و خواهم داشت
این اوراد
درد را به تأخیر میاندازد
چاقویتان کُند باشد
خیلی کُند
که روزهای فراوانی را
به بریدن رگ و استخوان بگذرانید
پس از آن میتوانید
سر را یک لحظه برگردانید
و زمزمهای را که از گوشهی لبش میچکد بنوشید
شاید هنوز از زیباییهای چشم شما بگوید
لبخند بزنید
بعد سرش را روی سینهاش بگذارید
که گوش بسپارد به صدای قلبی که دیگر نیست
حالا دست بشویید
دور شوید
و هرگز به پشتسر نگاه نکنید
دور دور دور
گاهی سمتِ چپِ سینهتان تیر خواهد کشید
نگران نباشید
طبیعیست
شما چاقو را در قلبتان مخفی کردهاید
در خونِ سردتان

شکل ذهنی در این شعر از ابتدا تا انتها چون داستانی خطی حفظ شده است. هرچند ممکن است در سایر اشعار این مجموعه شاهد سکتههای معنایی و ذهنی شعر باشیم که جای نقد و بررسی دارد اما به طور کلی کلیت اشعار این کتاب از یکپارچگی و یکدستی سبکی برخوردارند که ما را با شاعری محافظه کار در اجرای سبک و تکنیک روبهرو میکند.